تفاوت کاربرد دو خط فاصله، دو کاما و پرانتز
۹۵/۱۰/۱۰
ریشه نام ماه‌ها – دی‌ماه
۹۵/۱۰/۱۰

صفت‌های مؤنث عربی

صفت‌های مؤنث عربی متداول در فارسی

در زبان عربی بعضی از کلمه‌ها را مؤنث می‌دانند و بعضی را مذکر. بعضی از مؤنث‌ها نشانۀ لفظی دارند که به آن‌ها مؤنث لفظی می‌گویند. یکی از نشانه‌های مؤنث لفظی «ه» یا «ت» گرد در آخر کلمه است. این «ت» را، در فارسی گاهی به صورت کشیده می‌نویسند و تلفظ هم می‌کنند، مثل قوت، ملت، دولت، ریاست، عادت، ارادت،‌ حکومت و امت.

گاهی هم «ت»ی گرد به صورت «ه» نوشته می‌شود و «-ِ» تلفظ می‌شود، مثل قوه،‌ قاعده،‌اراده و تجربه.

بعضی از کلماتی هم که به صورت مذکر هستند،‌ برای مؤنث شدن،‌ در آخر خود نشانۀ «ه» می‌گیرند که «-ِ» تلفظ می‌شود:
والد←والده. عم←عمه. سعید←سعیده. عالی←عالیه.

در زبان عربی برای کلمه‌های مؤنث صفت به صورت مؤنث می‌آید. بسیاری از ترکیب‌های موصوف و صفت عربی, با همین صورت خود در فارسی راه پیدا کرده و متداول شده‌اند، مثل والدۀ مکرمه، قوۀ مجریه، حکومت مطلقه.

بعضی از این ترکیب‌ها صورت قالبی پیدا کرده‌اند و چاره‌ای جز پذیرفتن آن‌ها به همین صورت نیست، مثل قوۀ قضاییه، قوۀ مقننه، قوۀ مجریه، قوۀ ناطقه، هیئت مدیره، هیئت رئیسه، هیئت تحریریه، هیئت منصفه، هیئت حاکمه.

البته به جای بعضی از این ترکیب‌ها می‌توان معادل فارسی آن‌ها را به کار برد:
قوۀ ناطقه←قوۀ گویایی. والدۀ مکرمه←مادر گرامی.

برای بعضی هم می‌توان همان صفت را بدون نشانۀ مؤنث بودن به کار برد:
ریاست عالیه←ریاست عالی. قاعدۀ معموله←قاعدۀ معمول.

در زبان عربی اسم‌هایی را که به صورت مکسر جمع بسته می‌شوند، مؤنث می‌دانند. برای کلمه‌هایی که به صورت جمع مکسر درآمده‌آند و نیز کلمه‌هایی که با «ات» یعنی نشانۀ جمع مؤنث سالم جمع بسته شده‌اند نیز صفت به صورت مؤنث می‌آید: نتایج حاصله. اعمال حسنه. اقدامات لازمه. پاره‌ای از این‌گونه عبارت‌ها به همان صورت خود به طور قالبی در زبان فارسی متداول شده‌اند: قوانین موضوعه، امور مربوطه، مقامات عالیه، احترامات فائقه.
در مورد بعضی از این عبارت‌ها می‌توان صفت فارسی معادل آن را به کار برد: اصول موضوعه←اصول وضع‌شده.
در مورد بعضی هم می‌توان همان صفت را بدون نشانۀ مؤنث بودن به کار برد: نتایج حاصل، امور مربوط، مقامات عالی.

گاهی دیده شده است که بعضی‌ها به جای اسمی که در این‌گونه عبارت‌ها به کار رفته، کلمۀ فارسی آن را می‌آورند، ولی همچنان صفت آن را با نشانۀ مؤنث بودن به کار می‌برند: بانوی محترمه، خواهر مکرمه، همشیرۀ مکرمه، نامۀ‌ مورخۀ …، قرارداد منعقده، پروندۀ مختومه، درآمد حاصله، زیان‌های وارده، گناهان کبیره، آمار منتشره، کارمند مربوطه.
این کار درست نیست و باید جدا ز آن پرهیز کرد. در پاره‌ای از این موارد به راحتی می‌توان علامت تأنیث را از آخر صفت حذف کرد: نامۀ مورخ، درآمد حاصل. در موارد دیگر هم می‌توان نشانۀ تأنیث را حذف کرد و کلمۀ «شده» را به آن افزود: کتاب مفقوده←کتاب مفقود شده. زیان‌های وارده←زیان‌های وارد شده. آمار منتشره←آمار منتشر شده.

غلامرضا ارژنگ، ویرایش زبانی، صص ۷۱ تا ۷۳

در حال ارسال
نظرات کاربر
۰ (۰ رای)

دیدگاه خود را ثبت کنید