اهمیت مداومت در نوشتن
۱۳۹۶-۰۳-۰۴

ما و خارجی‌ها

خواننده کتاب ترجمه باید هر لحظه هشیار و آگاه باشد و بداند که دارد متنی را می‌خواند که نویسنده‌ای خارجی آن را نوشته است. گفته‌اند که ترجمه خوب آن است که بوی ترجمه ندهد، اما این حرف ناظر بر زبان ترجمه است نه محتوای آن. فرض کنید آقای خمینی در سخنرانی یا مقاله‌ای گفته یا نوشته باشد که «ما نباید اجازه بدهیم که این خارجی‌ها هر کار دلشان می خواهد با ما بکنند.» اگر این مقاله به انگلیسی ترجمه شود، خواننده انگلیسی زبان به هنگام خواندن آن باید این‌قدر هوش و ذکاوت داشته باشد که «ما» را در این جمله «امریکایی‌ها» و «خارجی‌ها» را «غیر امریکایی‌ها» تصور نکند. خود متن یک قلم اطلاع است. خواننده باید از خاستگاه متن باخبر باشد. خاستگاه خود یک قلم اطلاع است، آن هم اطلاعی کلان و بنیادی. برخی از مترجمان از این نکته غافل‌اند و به اصطلاح می‌کوشند جلوی سوءتفاهم خواننده را بگیرند، غافل از اینکه توضیح‌شان اسباب دردسر خواننده ماهر و کتاب خوان خواهد شد. خانم مهشید میرفخرایی، مترجم کتاب فرهنگ کوچک زبان پهلوی، تألیف د. ن. مکنزی، ترجمه «پیشگفتار نویسنده» را با این جمله آغاز می کند: «نیازی به یک فرهنگ پهلوی – انگلیسی (اینجا پهلوی – فارسی)، به‌ویژه برای دانشجویان مشتاق این زبان، از سالیان پیش آشکار بوده است.» این اولین جمله‌ای است که مکنزی در کتاب خود آورده است. کتاب مکنزی فرهنگی است شامل چهار هزار واژه پهلوی که برطبق الفبای لاتین آوانویسی شده و معنای آنها به انگلیسی در جلوی هر مدخل داده شده است. به سخن دیگر، فرهنگی پهلوی به انگلیسی است. حال وقتی خواننده در مقدمه مکنزی می‌خواند «نیاز به یک فرهنگ پهلوی – انگلیسی (اینجا پهلوی – فارسی)، …» می‌ماند که آیا فرهنگی که مکنزی تدوین کرده پهلوی – انگلیسی است یا پهلوی – فارسی؟ مشکل است خواننده بفهمد که حرفی که داخل پرانتز آمده حتماً متعلق به مترجم است و اگر قرائن در دست نداشته باشد، ممکن است آن را به خود مکنزی نسبت دهد. در حالی که اگر مترجم فقط نوشته بود «نیاز به یک فرهنگ پهلوی – انگلیسی…» خواننده اصلاً با مشکلی روبرو نمی‌شد و می‌دانست که این جمله را مکنزی در کتاب خودش، یعنی در فرهنگ پهلوی – انگلیسی، نوشته و هیچ ربطی به ترجمه خانم میرفخرایی ندارد. عبارت «در اینجا پهلوی – فارسی» نیز هیچ خاصیتی ندارد و هیچ اطلاعی، جز سردرگمی، به خواننده نمی دهد زیرا خواننده خود به چشم می‌بیند کتابی که جلوی خود دارد فرهنگی پهلوی – فارسی است. اصولا، تمام آنچه در متن ترجمه می‌آید، از جمله مطالب داخل پرانتز، متعلق به نویسنده اصلی است، مگر اینکه با نشانه «- م.» به نام مترجم تصریح شود.

علی صلح‌جو،‌ نکته‌های ویرایش، صص ۱۰۲ – ۱۰۳

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *